تصوّف در تعاليم اسلام را از نظر دور نداريم ، خواهيم ديد كه تصوّف اسلامى ، زائيده نگرشى حرص‌آميز به جنبه‌اى خاص از تعاليم اسلام است . همان گونه كه تلاش كساني كه خواسته‌اند تصوّف را زائيدهء عناصر فكرى فرق پيش از اسلام قلمداد كنند نيز خالى از نگرشى حرص‌آميز امّا بگونه‌اى ديگر نيست « 1 » . نيز پر واضح است كه سلوك وتعالى بزرگانى همچون أبو سعيد وخرقانى وحافظ را ، نمىتوان « بيان‌كنندهء خصوصيّات ملّى ونژادى » گروهى از مسلمانان كه در اقليمى خاصّ گرد آمده‌اند دانست . اين نگرش به تصوّف وسلسلهء عارفان مسلمان ناشى از ناشناختن روح تصوّف است وزنگار تعصّب قومي - كه نتيجهء آن به بند بستن وبه دلخواه دل كشيدن تمامى شخصيّت اين بزرگان مىباشد - بر پيشانى آن هويدا است « 2 » . هر چند به اعتقاد بعضي از صاحب‌نظران - وبخصوص طرفداران تصوّف رسمي - اوّلين جلوه‌هاى صوفيگرى را مىتوان در رفتارهاى صحابه پيامبر - صلّى اللّه عليه وآله وسلّم - وتابعين آن بزرگوار ديد « 3 » ، امّا براي اوّلين بار أبو هاشم صوفي - كه معارف اخلاقى

--> ( 1 ) . دربارهء دفاع متعصّبانه از اين نظري وتحليل آن بنگريد : عرفان نظري ، فصل دوّم ص 71 ، نفحات الانس ( چاپ انتشارات سعدى ) مقدّمه مصحّح ص 25 تا 83 ، عرفاى اسلام ص 33 ، ارزش ميراث صوفيه ص 12 ، تاريخ تصوّف اسلامى ص 52 ، تصوّف وتشيّع ص 298 . ( در اين قسمت از اين كتاب ، مؤلّف سرسختانه بدنبال يافتن وجوه اشتراك ميان تصوّف وأديان چينى وهندى ومكاتب افلاطونى ونو افلاطونى وقلمداد كردن آنها بعنوان ريشه‌هاى تصوّف است . ) ( 2 ) . تصوّف اسلامى إيراني داراى اصالت خاصّى است وفقط در كادر اسلام نبايستى مورد مطالعه وتحقيق قرار گيرد زيرا أصول طريقت تصوّف در بسيارى موارد با قوانين دين مبين اسلام معارض است . روح إيراني در طريقت تصوّف در أوج صفا وعظمت خود جلوه نموده است . تصوّف اسلامى إيراني مظهر عظمت معنوي وصفاى دل وكمال عقل وبزرگى روح وبيان‌كننده خصوصيات ملّى ونژادى ايرانيان است . همان گونه كه دلاوران إيراني استقلال سياسي إيران را بنيروى بازو وضربات شمشير حفظ نمودند ، بهمان گونه عرفاى بزرگ إيراني با نيروى عرفان ملكوتي خود ، اصالت نژاد وآزادى ووسعت واستقلال انديشه وروح ايرانيان را در برابر اسلام عربى نگاه‌داشتند . نفحات الانس ، پيش‌نوشت مصحّح ، ومقدّمه كتاب ص 141 . ( 3 ) . قشيرى صوفيان را ششمين گروه از صالحان امّت بشمار مىآورد كه همه از يك چشمه سيراب مىشوند وتنها اختلاف آنان در نامگذارى ايشان است . از نظر أو ، اين گروهها - كه پس از رحلت پيامبر ( ص ) پديد